نشانگان آسپرگر

دکتر ادوارد بی.آول

اوایل نوامبر است.شما تازه با پسرانتان مارک و اندی از داندانپزشکی به‏ خانه برمی‏گردید.مارک ده ساله است و در کلاس چهارم درس می‏خواند.اندی‏ شش ساله به آمادگی می‏رود.شما به‏ دندانپزشکی دیر رسیده بودید،زیرا مارک‏ فراموش کرده بود به معلمش بگوید که‏ شما امروز زودتر او را از مدرسه بر می‏گردانید.

امروز را با دعوای مفصل مارک و اندی در صبح زود شروع کرده‏اید.در راه‏ خانه می‏ایستید تا تخم‏مرغ و شیر بخرید. مارک حسابی عصانی می‏شود زیرا قهوه‏ و نان هم خریده‏اید و این موضوع بیش از «یک دقیقه»طول کشیده است.

هنگامی که به خانه می‏رسید،سه‏ پیغام روی منشی تلفنی شما هست.اولی‏ از معلم مارک است.می‏گوید که وضع‏ تحصیلی مارک از کلاس عقب افتاده‏ است،تکلیف‏های خود را انجام‏ نمی‏دهد،و امروز کودکی را از تاب مورد علاقه‏اش به زمین پرتاب کرده گرچه‏ تاب‏های دیگری هم خالی بوده است. پیغام دوم از همسایه شماست.می‏گوید مارک روز یکشنبه که خانه آنها بوده‏ است،پنج عدد کارت بازی پسرش را- که آنها را خیلی دوست داشته-با خود برده است.پیغام سوم از شوهرتان است. می‏پرسد که آیا شما امروز صبح چهل دلار از جیبش برداشته‏اید؟

مارک کلاس اول دبستان بود که‏ مبتلا به نارسایی توجه و بیش‏فعالی‏ تشخیص داده شد و از زمان شروع سال‏ تحصیلی داروی متیل فنیدات را با اثر بلندمدت مصرف کرده است.شما می‏دانید که او نارسایی توجه و بیش‏فعالی‏ دارد،زیرا کنترل او در این تابستان که‏ درمان دارویی‏اش قطع شد،خیلی دشواتر شده است.ولی به‏نطر می‏رسد از ماه‏ سپتامبر که دوباره دارو داده شده،به اندازه‏ گذشته مؤثر نبوده است.مشاور مارک از او خواسته که در دوره آموزش مهارت‏ های اجتماعی شرکت کند.او نگران است‏ که شما افسرده شده باشید و می‏خواهد از چیزی جلوگیری کند که به آن اختلال‏ لجبازی و نافرمانی می‏گویند.کتاب‏هایی‏ که درباره نارسایی توجه و بیش‏فعالی‏ نوشته شده تقریبا مشکل او را توضیح داده‏ است ولی نه به‏طور کامل.اتاق او بسیار پاکیزه و مرتب است،دست خط او خوب‏ است،به‏نظر باهوش می‏رسد،مطالب‏ زیادی را درباره دایناسورها می‏داند و اطلاعات عمومی خوبی دارد.او بی‏وقفه‏ برادرش را اذیت می‏کند و انگار نمی‏داند چه زمانی از اذیت کردن دست بکشد.شما دیدن برنامه‏های تلویزیونی را برای او محدود می‏کنید،بر رژیم غذایی‏اش‏ نظارت دارید و تقریبا هرشب برای انجام‏ تکلیف‏هایش به او کمک می‏کنید.او هیچگاه کتاب‏هایش را درست به خانه‏ نمی‏آورد و یادداشت‏های مربوط به‏ تکلیف‏هایش اغلب ناخواناست.

چنین وضعیتی در امریکا کاملا معمول است و همان‏طور که چنین‏ پدیده‏ای ممکن است اختلال لجبارزی و نافرمانی یا نارسایی توجه و بیش‏فعالی‏ باشد،احتمال نشانگان آسپرگر هم هست. نشانگان آسپرگر نیز مانند کاستی توجه و بیش‏فعالی دارای طیف گسترده‏ای از علایم است و ممکن است دو کودک با تشخیص یکسان نشانگان آسپرگر اصلا به هم شبیه نباشند.نشانگان آسپرگر در اصل مجموعه‏ای پیچیده از نشانه‏هاست‏ که شامل اضطراب،نارسایی توجه، بیش‏فعالی و مشکل یادگیری با مبنای‏ زبانی است.فردی که مبتلا به نشانگان‏ آسپرگر است بسیار تحت اللفظی و کلمه‏ به کلمه صحبت می‏کند.در درک زبان غیر کلامی مشکل دارد و بیانش دارای لحن و آهنگ مناسبی نیست.این افراد مشکلات‏ اجتماعی دارند ولی مشکلات خود را به‏ گونه‏ای متفاوت از کاستی توجه و بیش‏فعالی نشان می‏دهند.کودکان دارای‏ نارسایی توجه بیش‏فعالی بیشتر دوستدارند چیزها را خراب کنند،نمی‏توانند منتظر نوبت خود بمانند مدام وسایل‏ اطراف خود را دستکاری می‏کنند و به‏نظر می‏رسد از هم بازی‏های خود فعال‏تر باشند.کودکانی که دارای نشانگان‏ آسپرگر هستند،حریم خصوصی افراد را رعایت نمی‏کنند،خیلی دوست دارند دستور بدهند،اگر کسی دیگر قانون و قواعد را رعایت نکند عصبانی می‏شوند، زودباور هستند،بانشانه‏های غیر کلامی‏ و کلمه‏های متجانس مشکلات بزرگی‏ دارند.به کرات دست انداخته می‏شوند و با آنکه می‏دانند،دیگران آنها را دست‏ می‏اندازند،علت خنده‏دار بودن آن را نمی‏فهمند.بیمارانی که علایم آسپرگر را شدیدتر دارند،اغلب به‏وسیله دیگران به‏ عنوان لجباز و نافرمان شناخته می‏شوند. این افراد کمتر اختلال نافرمانی دارند ولی‏ گاهی تمرد و مخالف‏های آنها چنین‏ تصوری را به وجود می‏آورد.وقتی در کلاس،معلم کمکی مشکل رفتاری‏ خفیف دانش‏آموزی را نادیده می‏گیرد، کودک دارای نشانگان آسپرگر نسبت به‏ معلم کمکی خشمگین می‏شود،چون‏ مانند معلم اصلی کلاس دانش‏آموز را تنبیه‏ نکرده است.این کودکان هراسی ندارند که با کودکان دیگر،بزرگسالان،پدر و مادر،معلم یا افراد دیگر درباره درستی یک‏ جمله مدتها بحث کنند.چنین رفتاری به‏ سادگی نافرمانی پنداشته می‏شود ولی آنها با چیزهایی مقابله می‏کنند که به‏نظرشان‏ بسیار ضد و نقیض است.زمانی یکی از مراجعان نوجوان با من بحث می‏کرد که‏ پدرش را به زمین نینداخته است.در حالی‏ که پدرش پس از اینکه آن نوجوان با زانو به کشاله ران او زده بود به زمین افتاده بود و فرزند با نادیده گرفتن موضوع اظهار می‏کرد که اصلا به پدرش آسیبی نزده‏ است.هنگامی که بزرگسالان از استعاره‏ها و کنایه‏ها استفاده می‏کنند، کودکان با نشانگان آسپرگر آنها را دروغگو می‏پندارند،برای مثال وقتی به‏ آنها می‏گویند«خانه خراب شدم»یا«این‏ کار یک دقیقه بیشتر طول نمی‏کشد»آنها مصداق دقیق جمله را انتظار دارند نه‏ معنای کنایی آن را.آنها نمی‏فهمند چرا یک‏ لطیفه در جایی خنده‏دار است و در جای‏ دیگر نیست.

مشکلات زبان نیز معضلاتی را در مدرسه و دستور عمل‏های آن ایجاد می‏کند.برای مثال وقتی معلم می‏گوید «با این کار مرا ناراحت می‏کنی»کودک‏ در می‏یابد که منظور این است که«این‏ کار را نکن»،یا ملم می‏گوید«شما می‏توانید کتاب ریاضی خود را به خانه‏ ببرید چون دوشنبه امتحان می‏گیرم» کودک گمان می‏کند که می‏تواند این‏ کار را هم نکند.

دانش‏آموزی که برگه تکلیفش‏ را به معلم داده بود معلم از او خواست‏ کارش را دوباره انجام دهد،کودک‏ برگشت و پس از مدتی دوباره برگه را به معلم داد ولی احساس کرده که‏ کارش رضایت‏بخش نبوده و معلم از او خواهد خواست که دوباره کار کند. پرسید دوباره بنویسم.«معلم به او گفت که ناراحت نباش»کودک گمان‏ کرد کارش خوب بوده است و تکلیف را دوباره انجام نداد و وقتی نمره‏ی کم برگه‏ خود را دید شگفت زده شد.

این مشکل می‏تواند زمانی که‏ دانش‏آموز روی برگه هم کلاسی‏اش‏ نگاه می‏کند بیشتر حاد شود.اگر معلم او را نافرمان بداند،تصور خواهد کرد که او تقلب می‏کند.در حالی که کودک سعی‏ می‏کند دریابد از او انتظار چه کاری‏ می‏رود.

کودک دارای نشانگان آسپرگر اغلب مضطرب است و ممکن است‏ بسیار وسواسی باشد.آنها همیشه با تغییر و جابه جایی مشکل دارند و از آن‏ خودداری می‏کنند.هنگامی که از چیزی‏ بازداشته می‏شوند به شدت بدخلقی‏ می‏کنند و در مقابل تغییرات بی‏تابی‏ می‏نمایند.در کلاس زمانی که معلم‏ می‏خواهد موضوع فعالیت را عوض کند و کودک هنوز کار قبلی خود را تمام نکرده‏ است،عصبانیت و ناراحتی پیش می‏آید. این امر ممکن است بدان علت اتفاق افتد که تکلیفی که به کودک واگذار شده هنوز با سطح وسواس کمال‏گرایی او هم‏خوانی‏ ندارد.برخی از دانش‏آموزان دارای‏ نشانگان آسپرگر بسیار کم‏دقت هستند و هیچ کاری را به پایان نمی‏رسانند.این‏ ویژگی در کودکان با نارسایی توجه و بیش‏ فعالی نیز دیده می‏شود.

علامت دیگر نشانگان آسپرگر ارتباط ضعیف دیداری است.ممکن‏ است ارتباط با دوستان و بزرگسالان آشنا خوب باشد ولی در دوستان تازه بسیار ضعیف است.این هم زیاد دیده می‏شود ولی در دخترها هم بروز می‏کند.

منبع:

. aull,edward b.,(2003).is it ad/hd or asperger'syndrom?,attention,aprill,pp